الف( تأثیرچیدمان افراد در محیط کلاس : تأثیرات محیط کلاس هم به صورت مستقیم و غیر مستقیم است. برای مثال،اگر دانش آموزان در ردیف های مستقیم قرار گرفته باشند،قادر به انجام تکالیف کلاسی و شرکت در بحث های گروهی نخواهد بود شاگردان در موضوعات کلاسی خواهد شد. مثلا اگر دانش آموزان از نحوۀ نشستن در کلاس این استنباط را داشته باشند که معلم واقعا خواهان تعامل و رابطه با آن ها نیست، بر برداشت آن ها از معلم ومحتوای درسی که او عرضه می دارد تأثیر گذار است.در این مورد ، نحوۀ چیدمان میزها در کلاس این پیام را به دانش آموزان می دهد که از آن ها در کلاس چه رفتارهایی انتظار می رود) وینیستین و مگ نانو ،1993).
ب( کارکرده ای فضای کلاس : فورد استیل (1973) پنج کار کرد اساسی را برای فضای فیزیکی کلاس ها در نظر می گیرد که عبارت اند از کار کرد امنیتی، کار کرد ارتباط اجتماعی ،کار کرد شناسایی نمادها ، کارکرد ابزاری و کارکرد رشد که به تفصیل به برسی هر یک از این کارکردها می پردازیم(همان منبع)
1) کارکرد امنیتی : فراهم نمودن امنیت اساسی ترین کارکرد همۀ محیط های فیزیکی و ساختمانی در تمامی اماکن اجتماعی است،از جمله خانه،دفتر کار،فروشگاه ها، و محیط های کلاسی که افراد را از بدی آب و هوا، صدا، و سرما یا گرمای بیش از حد محافظت می کنند.در برخی مواقع این کارکرد اساسی درمدارس به واقعیت نمی پیوندد و معلمان و دانش آموزان باید با سروصدای بزر گراه ها،پنجره های شکسته،و سقف های نا مناسب کلاس کنار بیا یند. در این مورد تامین دیگر کارکرد های محیطی نیز در کلاس امری محال و ناممکن است.امنیت فیزیکی کلاس ابتدایی ترین امری است که باید بدان توجه داشت و برآورده کردن آن در کلاس مقدم بر سایر امور است. اغلب مدارس امنیت فیزیکی را در مدارس ایجاد می کنند،ولی در ایجاد امنیت روانی و این احساس که دانش آموز درمحیط ایمن وفضای راحت قرار دارد با شکست مواجه می شود.امروزه ،امنیت روانی یکی از با اهمیت ترین موضوعات مطرح شده در مدیریت فضای کلاس است.این امر از زندگی در محیط های بی تحرک،بی ثبات، و گاه محیط های ناسالم خانگی ناشی می شود.دراین مواقع،مدارس باید محیطی ایمن و امن برای دانش آموزان باشند.
یکی از روش های ارتقای امنیت روانی در کلاس های درس ایجاد رویه ها وروش های ملایم در معماری کلاسی است. بیشتر مدارس از معماری های سخت در محیط های کلاسی استفاده می کنند و ابزار های مصنوعی و سخت به کار می برند.
دانش آموزان دراین محیط احساس راحتی نمی کنند، در صورتی که دانش آموزان تمایل دارند در محیط کلاس راحتی و ایمنی بیشتری داشته باشند.مثلا با نشستن روی میز و صندلی کلاس احساس راحتی کنند و پس از مدتی دچار خستگی جسمی نشوندريا،زیرا در پی آن زدگی و خستگی تحصیلی پدید می آید. روش دیگر ارتقای امنیت روانی در کلاس درس، نحوۀ چیدمان کلاس درس است تا دانش آموز بتواند آزادی بیشتری داشته باشد و به راحتی با همکلاسی های خود در تعامل باشد.
2) کارکرداجتماعی : تعامل میان دانش آموزان یکی از مهم ترین عوامل ایجاد محیط های فیزیکی کلاس و تعیین کنندۀ میزان تعامل دانش آموز و معلم در کلاس است. از زمانی که دانش آموزان در محیط های کلاسی دسته بندی می شوند و قادر خواهند بود با یکدیگر تماس مستقیم برقرار کنند، کار کرد اجتماعی در کلاس ارتقا می یابد. به واسطۀ این امر دانش آموزان می توانند تکالیف و فعالیت های کلاسی خود را با یکدیگر انجا م دهند،از مواد آموزشی مشترک استفاده کنند، و گروه های کوچک تصمیم گیری در کلاس ایجاد کنند و به یکدیگر در درک بهتر مفاهیم و محتوای درسی یاری و مساعدت برسانند . این چیدمان محیطی در کلاس درس هنگامی اثر بخش خواهد بود که فعالیت های یادگیری مشارکتی اهمیت یابد. هنگامی که دانش آموزان در این گونه محیط ها قرار می گیرندولی به آن ها اجازۀ تعامل داده نشود، دانش آموزان دو پیام متناقض را دریافت می کنند که محیط فیزیکی ونحوۀ نشستن آن ها به صورت ارتباطی است. بنا براین،تعامل و ایجاد ارتباط کلاسی امری لازم برای معلم درکلاس است، ولی پیام های کلاسی معلم خلاف این امر را نشان می دهند و این نکته را به دانش آموزان القا می کنند که هیجاد تعامل در کلاس امری نا خواسته است و معلم در کلاس بدان توجهی ندارد.
ایجاد ردیف هایی از میز و صندلی در کلاس موجب کاهش تعامل میان دانش آموزان می شود و این امر را تسهیل می کند که تمامی دانش آموزان بر یک نفر(معلم) در کلاس متمرکز شوند ، نه بر چیز دیگری. این امر موجب می شود توجه دانش آموزان به معلم باشد. این چیدمان محیط کلاسی وقتی مناسب خواهد بود که بر روش های تدریس معلم محور تأکید بسیاری شده باشد. گاهی معلمان برای حل این مشگل ردیف های افقی در کلاس ایجاد مکنند. در این نوع چیدمان کلاسی نیزتمامی توجه دانش آموزان به معلم خواهد بود. گاهی نیز تعاملاتی محدود میان دانش آموزان بغل دست هم ایجاد می شود. به منظور مدیریت فضای کلاسی و ارتقای کارکرد اجتماعی آن باید:1.با تمام دانش آموزان کلاس تماس چشمی داشته باشید،از نزدیک ترین دانش آموز تا دور ترین دانش آموزان نسبت به شما ؛2.از تعابیر مستقیم و غیر مستقیم در مورد نحوۀ قرار گرفتن دانش آموز در کلاس و پیش داوری در این زمینه خود داری کنید؛3.به صورت دوره ای صندلی و نحوۀقرار گرفتن دانش آموزان رادر کلاس تغیر دهید. همه دانش آموزان نشستن در نقاط مختلفکلاس را تجربه کنند (وینیستین و مگ نانو،1993: 33).
3) کارکرد شناسایی نمادها : شناسایی نمادها در مدیریت فضای کلاس به فراهم نمودن اطلاعات به واسطۀ محیط کلاسی اشاره دارد؛اینکه افرادی که در آن محیط وقت خود را می گذرانند چه خصوصیات و ویژگی هایی دارند. دو سوال اساسی در این مورد وجود دارد:محیط کلاسی دربارۀ دانش آموزان چه اطلاعاتی را در اختیار ما می گذارند؟ و اینکه کلاس دربارۀ اهداف، ارزش ها،و عقاید معلمان دربارۀ آموزش و پرورش چه امری را برای ما روشن می نمایاند؟
اغلب کلاس ها به اتاق هایی شباهت دارند که با وجود مطلوبیت ، در مورد افرادی که درآن محیط به سر می برند اطلاعاتی رادر اختیارمان قرار نمی دهند .هنوز هم فردی کردن محیط کلاسی امری محال وناممکن نیست و به واسطۀ ایجاد ارتباط با فراگیران در کلاس و توجه به خصوصیات آن ها این امر ممکن خواهد بود. راه های زیادی برای فردی کردن محیط کلاسی وجود دارد،مثلا قرار دادن کارهای دستی، نقاشی ها و حتی عکس های دانش آموزان در محیط کلاس، و حتی در نظر گرفتن روز تولد دانش آموزان در محیط کلای. این نماد ها باعث تمایز کلاس از سایر محیط های اجتماعی می شود. بنابراین، فضای کلاس باید اطلاعاتی را در مورد معلم و دانش آموزان در خود جای دهد.
4) کارکردابزاری : کارکرد ابزاری نیز در بر گیرندۀ روش های مهمی است که به معلمان کمک می کند محیط های کلاسی مطلوبی در جهت ایجاد محیط های یادگیری اثر بخش پدید آورند.با توجه به کارکرد ابزاری مدیریت فضای کلاسی،رهنمود های کلی برای اثر بخش بودن محیط کلاسی عبارتند از: توجه به این امر که مواد آموزشی و کمک آموزشی در کلاس باید در دسترس تمامی دانش آموزان قرار گیرند.
قفسه ها و مواد آموزشی باید سازمان دهی مطلوب داشته باشند و مشخص باشد هر یک از قفسه ها و مواد آموزشی متعلق به کدام یک از فراگیران است.
ردیف ها و معابر در کلاس باید به دقت طراحی شوند تا از ازدحام دانش آموزان و حواس پرتی آن ها اجتناب شود. چیدمان صندلی در کلاس باید به گونه ای باشد که دانش آموزان دید روشن و واضحی از آموزش کلاسی داشته باشند.
جایگاه معلم در کلاس به نحوۀ زمان گذراندن معلم در کلاس بستگی دارد. اگر معلم در کلاس حرکت می کند،میز معلم باید در کنار کلاس قرار گیرد. اگر از میز خود به صورت میز کنفرانس و یا محیط کاری استفاده می کند،باید میزش در وسط کلاس باشد. فعالیت های ناسازگار در کلاس باید جدای از یکدیگر صورت پذیرند.مثلا اگر معلم قصد دارد توجه دانش آموزان را به خود معطوف کند،باید از در دسترس قرار دادن موادی که موجب حواس پرتی دانش آموزان در کلاس می شود خوداری کند (همان:32).
5) کارکردرشد : آخرین کارکردی که رابطۀویژهای با کلاس دارد،کارکرد رشد محیط فیزیکی کلاس است که طی آن وضعیت رشد دانش آموزان ارتقا می یابد.اززمانی که جذاب محیط های آموزشی و کلاس مطرح شدند،توجه کمتری به مسائل مربوط به رشد دانش آموزانشد.برای مثال،درمباحث مربوط به فضای کلاس و مدیریت آن،هیچ گاه به فضای کلاس از این دیدکه ارتقای رشد شناختی دانش آموزان را به دنبال داشته باشد پرداخته نشده است.
روان شناسان به اینامر واقف اندکهایجاد محیط های غنی و برانگیزاننده در کلاس موجب رشد شناختی فراگیران می شود.کلاس های درس باید فضایی بیش از گوش دادن دانش آموزان به آموزش کلاسی،کامل کردن صفحه های کتابچه و دفترچهۀ تکالیف و به نمایش گذاران تسلط در مهارت های مختلف باشند.محیط کلاس باید موجب برانگیختن فراگیر به جستجو،مشاهده،آزمایش، و کشف شود و این امر محقق نمی شود مگر با درنظر گرفتن مواد آموزشی متنوع مثل پازل ها، ابزار های ریاضی، ابزار های علمی در محیط کلاسی )وینیستین و مگ نانو،1993 ).
منبع کتاب :
- سرمدی ، محمد رضا؛صیف، محمدحسن؛(1388). مدیریت کلاس.تهران:انتشارات پیام نور.
به اين وبلاگ خوش آمدید. حرمت قلم و اندیشه پاس بداریم